Νόμπελ: Το πρόβλημα με τον «κανόνα των τριών» και η περιοριστική διαθήκη του ιδρυτή τους

Νόμπελ: Το πρόβλημα με τον «κανόνα των τριών» και η περιοριστική διαθήκη του ιδρυτή τους

Μερικά από τα πιο λαμπρά μυαλά της επιστήμης θα βγουν από την ακαδημαϊκή αφάνεια αυτή την εβδομάδα, όταν ανακοινωθούν τα βραβεία Νόμπελ φυσικής, χημείας, ιατρικής ή φυσιολογίας. Οι τιμητικές διακρίσεις, που θεσπίστηκαν από τον Σουηδό βιομήχανο Άλφρεντ Νόμπελ πριν από έναν αιώνα και πλέον, αντιπροσωπεύουν το αποκορύφωμα των επιστημονικών επιτευγμάτων, γιορτάζοντας τις μετασχηματιστικές ανακαλύψεις που

Μερικά από τα πιο λαμπρά μυαλά της επιστήμης θα βγουν από την ακαδημαϊκή αφάνεια αυτή την εβδομάδα, όταν ανακοινωθούν τα βραβεία Νόμπελ φυσικής, χημείας, ιατρικής ή φυσιολογίας.

Οι τιμητικές διακρίσεις, που θεσπίστηκαν από τον Σουηδό βιομήχανο Άλφρεντ Νόμπελ πριν από έναν αιώνα και πλέον, αντιπροσωπεύουν το αποκορύφωμα των επιστημονικών επιτευγμάτων, γιορτάζοντας τις μετασχηματιστικές ανακαλύψεις που συχνά διαρκούν δεκαετίες.

Εκτός από την τεράστια δημοσιότητα, τα βραβεία συγκεντρώνουν επίσης το αντίστοιχο μερίδιο των επικρίσεων, προκαλώντας μερικές φορές διαμάχες και δυσαρέσκεια για το ποιος επιλέγεται και ποιος μένει εκτός, δήλωσε ο Μάρτιν Ρις, Βρετανός κοσμολόγος και φυσικός και πρώην πρόεδρος της Βασιλικής Εταιρείας, της παλαιότερης επιστημονικής εταιρείας στον κόσμο.

Ο Ρις είπε ότι μια πρόκληση για τις επιτροπές Νόμπελ είναι ο ολοένα και πιο συνεργατικός χαρακτήρας των περισσότερων επιστημονικών ερευνών. Η εικόνα της μοναχικής ιδιοφυΐας έχει χαθεί προ πολλού, αν υπήρξε ποτέ πραγματικά. Επιπλέον, οι ανακαλύψεις μπορούν να γίνουν ταυτόχρονα από διαφορετικές ομάδες.

Ωστόσο, οι επιτροπές επιλογής Νόμπελ, σύμφωνα με τους κανόνες που θέσπισε ο Άλφρεντ Νόμπελ το 1895, μπορούν να τιμήσουν μόνο τρία άτομα ανά βραβείο. Αυτή η απαίτηση μπορεί να αποδειχθεί πονοκέφαλος, δήλωσε ο Ρις.

«Μπορεί να πρόκειται για ένα έργο όπου αρκετοί άνθρωποι έχουν κάνει παράλληλη εργασία και ξεχωρίζουν κάποιους και όχι άλλους. Μπορεί να υπάρχει μια ομάδα και να μην είναι προφανές ότι αυτοί που έχουν ξεχωρίσει από την ομάδα είναι οι κυρίαρχοι», δήλωσε ο Ρις, ο οποίος είναι ο αστρονόμος του Ηνωμένου Βασιλείου και συγγραφέας του βιβλίου «Αν η επιστήμη πρόκειται να μας σώσει».

Για παράδειγμα, το Νόμπελ Φυσικής του 2017 αναγνώρισε την ανίχνευση βαρυτικών κυμάτων – «κυματισμών» στο διάστημα που δημιουργούνται από συγκρουόμενες μαύρες τρύπες σε απόσταση 1 δισεκατομμυρίου ή και περισσότερων ετών φωτός. Οι βασικές εργασίες που ανέφεραν αυτή την ανακάλυψη είχαν σχεδόν 1.000 συγγραφείς, σημείωσε ο Ρις. Ωστόσο, μόνο τρεις βραβεύτηκαν με το βραβείο – ο Ράινερ Βάις, ο Μπάρι Μπάρις και ο Κιπ Θορν.

Παρομοίως, ένας συχνά συζητούμενος υποψήφιος για το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής ή Χημείας είναι η χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος, ένα μετασχηματιστικό έργο που ολοκληρώθηκε πλήρως μόλις το 2022 και στο οποίο συμμετείχαν εκατοντάδες άνθρωποι.

Ο Ντέιβιντ Πέντλμπερι, επικεφαλής ανάλυσης ερευνών στο Ινστιτούτο Επιστημονικών Πληροφοριών της Clarivate, ο οποίος εντοπίζει ανθρώπους «άξιους για Νόμπελ», αναλύοντας πόσο συχνά οι συνάδελφοι επιστήμονες παραθέτουν τις βασικές επιστημονικές εργασίες τους κατά τη διάρκεια των ετών, συμφωνεί ότι ο κανόνας των τριών ατόμων αποτελεί περιορισμό.

«Πραγματικά έχει γίνει μια τεράστια μεταμόρφωση στην επιστήμη, η οποία είναι όλο και περισσότερο ομαδική επιστήμη, τεράστιες ομάδες που αντιμετωπίζουν πιο δύσκολα προβλήματα, διεθνή δίκτυα συνεργασίας», δήλωσε ο Πέντλμπερι. «Αυτός ο κανόνας των τριών φαίνεται να αποτελεί εμπόδιο αν ήθελαν να αναγνωρίσουν μια ομάδα».

Ο κανόνας ότι ένα βραβείο μπορεί να απονεμηθεί μόνο σε τρία άτομα προέρχεται από το καταστατικό του Ιδρύματος Νόμπελ, το οποίο είναι υπεύθυνο για την εκπλήρωση των προθέσεων της διαθήκης του Νόμπελ, σύμφωνα με την ιστοσελίδα του βραβείου Νόμπελ. Πίτερ Μπρζεζίνσκι, γραμματέας της επιτροπής για το βραβείο Νόμπελ Χημείας, δήλωσε ότι δεν υπάρχουν σχέδια για την αλλαγή του κανόνα. Ωστόσο, είπε ότι η επιτροπή ακολουθεί λεπτομερή διαδικασία μόλις οι υποψηφιότητες γίνουν μέχρι το τέλος Ιανουαρίου

«Ξεκινάμε τη διαδικασία ζητώντας από έναν αριθμό εμπειρογνωμόνων από όλο τον κόσμο να γράψουν εκθέσεις που περιγράφουν τον τομέα στον οποίο έγινε η ανακάλυψη, να περιγράψουν τις κύριες ανακαλύψεις σε αυτόν τον τομέα και επίσης να αναφέρουν τα άτομα που έχουν κάνει τη σημαντικότερη συμβολή», εξήγησε μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.

«Διαβάζουμε όλη τη σχετική βιβλιογραφία, παρακολουθούμε συνέδρια και γράφουμε εκθέσεις και στο πλαίσιο της επιτροπής», πρόσθεσε ο Μπρζεζίνσκι. «Με την πάροδο του χρόνου, συχνά καταφέρνουμε να εντοπίσουμε έναν περιορισμένο αριθμό επιστημόνων που έχουν κάνει την ανακάλυψη. Εάν αυτό δεν είναι εφικτό, δεν είμαστε σε θέση να προτείνουμε ένα βραβείο στην Ακαδημία».

Αναδρομική άποψη

Οι επιτροπές Νόμπελ συνήθως ξεχωρίζουν εργασίες που συνέβησαν δεκαετίες νωρίτερα – μια αναδρομική θεώρηση που συχνά είναι απαραίτητη, δεδομένου ότι μπορεί να χρειαστεί χρόνος για να καταστεί σαφής η σημασία ορισμένων επιστημονικών ερευνών.

Τα Νόμπελ επικεντρώνονται επίσης σε τρεις επιστημονικούς κλάδους, όπως ορίζει η διαθήκη του Άλφρεντ Νόμπελ. Εξαιρούνται τομείς όπως τα μαθηματικά, η επιστήμη των υπολογιστών, η επιστήμη της γης και του κλίματος και η ωκεανογραφία.

Ακόμη και στους τομείς της χημείας, της φυσικής, της ιατρικής και της φυσιολογίας, μόλις πέντε τομείς από 114 διαφορετικούς επιστημονικούς υποτομείς αντιπροσωπεύουν πάνω από το ήμισυ των βραβείων Νόμπελ που απονεμήθηκαν από το 1995 έως το 2017, σύμφωνα με μια μελέτη του 2020. Πρόκειται για τη σωματιδιακή φυσική, την ατομική φυσική, την κυτταρική βιολογία, τις νευροεπιστήμες και τη μοριακή χημεία.

Ο Ρις, ωστόσο, σημείωσε ότι η μακροχρόνια θεώρηση και η μεγαλύτερη αναγνώριση ορισμένων τομέων μπορεί, κατά καιρούς, να κάνει τις επιτροπές Νόμπελ να φαίνονται εκτός επαφής με τις επιστημονικές προτεραιότητες της εποχής.

Διαφορετικότητα

Άλλες επικρίσεις για τα βραβεία Νόμπελ περιλαμβάνουν την έλλειψη ποικιλομορφίας μεταξύ των νικητών. Περισσότερες γυναίκες επιστήμονες έλαβαν την κλήση από τη Στοκχόλμη τα τελευταία χρόνια, αλλά ήταν μάλλον ένα σταγονόμετρο παρά ένας χείμαρρος.

Πέρυσι, η Κάρολιν Μπερτότσι, που κέρδισε το βραβείο χημείας, ήταν η μόνη γυναίκα που κέρδισε επιστημονικό βραβείο. Δεν υπήρχαν γυναίκες αποδέκτες επιστημονικών βραβείων το 2021 ή το 2019, όταν η επιτροπή Νόμπελ ζήτησε από τους υποψηφίους να εξετάσουν την ποικιλομορφία ως προς το φύλο, τη γεωγραφία και τον τομέα. Η αστροφυσικός Αντρέα Γκεζ μοιράστηκε το βραβείο φυσικής το 2020, την ίδια χρονιά με τη νίκη της Ντούντνα και του Σαρπεντιέ στη χημεία.

Ο Πέντλμπερι δήλωσε ότι πιστεύει ότι η έλλειψη ποικιλομορφίας στη σκηνή των Νόμπελ είναι ουσιαστικά ένα πρόβλημα του αγωγού.

«Εξετάζουν εργασίες που τυπικά δημοσιεύτηκαν πριν από 20 ή 30 χρόνια, όταν ο αριθμός των γυναικών στην επιστήμη σε επίπεδο ελίτ δεν ήταν τόσο μεγάλος όσο σήμερα», είπε. «Έτσι, νομίζω ότι καθώς ο χρόνος προχωράει, βλέπουμε όλο και περισσότερες γυναίκες να επιλέγονται».

Άλλοι επισημαίνουν ότι το ζήτημα αποτελεί μια ακόμη απόδειξη της συστημικής προκατάληψης στην επιστήμη, με τις γυναίκες να έχουν ήδη λιγότερες πιθανότητες να λάβουν τα εύσημα ή να κατονομαστούν ως επικεφαλής συγγραφέας σε επιστημονικές εργασίες.

«Υπάρχουν αρκετές γυναίκες που συνέβαλαν στην επιστήμη σε επίπεδο Νόμπελ, συνεισφορές για τις οποίες βραβεύτηκαν άνδρες συνάδελφοί τους, αλλά δεν βραβεύτηκαν», δήλωσε η Ναόμι Ορέσκες, καθηγήτρια ιστορίας της επιστήμης στο Χένρι Τσαρλς Λέα και αναπληρώτρια καθηγήτρια γεωεπιστημών και πλανητικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. «Τα παραδείγματα αυτά αποδεικνύουν ότι ακόμη και όταν υπήρχαν γυναίκες με προσόντα, αυτές παραλείπονταν συστηματικά».

Ο Ρις αποδίδει το πρόβλημα της ποικιλομορφίας στην έλλειψη διαφάνειας. Ο κατάλογος των υποψηφίων για το Νόμπελ είναι μυστικός, όπως και οι υποψήφιοι, και τα έγγραφα που αποκαλύπτουν τις λεπτομέρειες της διαδικασίας επιλογής σφραγίζονται από το κοινό για 50 χρόνια.

Φυσικά, αυτές οι ατέλειες και τα κενά έχουν σημασία μόνο επειδή τα Νόμπελ είναι πολύ πιο γνωστά από άλλα επιστημονικά βραβεία, πρόσθεσε ο Ρις. Ο ίδιος προτιμά τα λεγόμενα βραβεία πρόκλησης, όπως το XPrize, τα οποία δίνουν κίνητρα για μελλοντικές προσπάθειες αντιμετώπισης ενός σημαντικού προβλήματος, αντί να επιβραβεύουν την επιτυχία του παρελθόντος.

Τη Δευτέρα θα ανακοινωθεί το βραβείο Νόμπελ φυσιολογίας ή ιατρικής, την Τρίτη το βραβείο φυσικής και την Τετάρτη το βραβείο Νόμπελ χημείας. Το Νόμπελ λογοτεχνίας και το Νόμπελ Ειρήνης θα ανακοινωθούν την Πέμπτη και την Παρασκευή, αντίστοιχα.

Πηγή: CNN

www.ertnews.gr

NewsRoom
AUTHOR
PROFILE

Posts Carousel

Latest Posts

Top Authors

Most Commented

Featured Videos